Artykuł zawiera lokowanie marki własnej.
W świecie, w którym dzieci i młodzież codziennie przeglądają setki treści w internecie, umiejętność odróżniania informacji prawdziwych, rzetelnych od fałszywych, zmanipulowanych staje się jedną z kluczowych kompetencji XXI wieku. Zbliżający się Dzień Bezpiecznego Internetu to doskonała okazja, aby w szkolnych działaniach profilaktycznych poruszyć temat fake newsów, algorytmów i baniek informacyjnych oraz ich wpływu na sposób postrzegania rzeczywistości przez młodych ludzi.
Pomysły na zajęcia profilaktyczne dotyczące bezpieczeństwa w sieci z okazji Dnia Bezpiecznego Internetu znajdziecie tutaj >
Dlaczego fake newsy to realny problem w szkole?
Uczniowie coraz częściej czerpią wiedzę o świecie z mediów społecznościowych m.in. z filmów na YouTube, grafik na Instagramie czy krótkich filmików na TikToku. Treści te są dobierane przez algorytmy, których celem jest jak najdłuższe utrzymanie uwagi odbiorcy, a nie przekazywanie rzetelnych informacji. W efekcie dzieci i młodzież mogą funkcjonować w tzw. bańkach informacyjnych, gdzie widzą głównie treści zgodne z wcześniejszymi zainteresowaniami i poglądami.
W takich warunkach fake newsy rozprzestrzeniają się bardzo szybko i często nie są przez uczniów kwestionowane. Brak umiejętności weryfikowania informacji sprzyja powielaniu nieprawdziwych treści, utrwalaniu stereotypów i podejmowaniu decyzji na podstawie błędnych przekazów. Dlatego edukacja medialna i cyfrowa powinna być stałym elementem profilaktyki szkolnej, a nie tylko jednorazowym tematem „od święta”.
Dzień Bezpiecznego Internetu jako impuls do działań profilaktycznych
Dzień Bezpiecznego Internetu, który w tym roku obchodzony jest 10 lutego (wtorek), to dobra okazja, by porozmawiać z uczniami nie tylko o cyberprzemocy, hejcie czy uzależnieniu od gier online, ale także o tym, jak działa internet i dlaczego nie wszystko, co widzimy w sieci, jest prawdą. To moment, w którym można zaplanować, np.:
- zajęcia z wychowawcą,
- warsztaty profilaktyczne z pedagogiem/psychologiem szkolnym,
- projekty klasowe,
- akcje informacyjne dla rodziców.
Dzięki temu temat fake newsów może stać się częścią szerszych działań wychowawczych i profilaktycznych realizowanych w szkole.
Od czego zacząć? Najważniejsze pojęcia do wprowadzenia
Zanim uczniowie zaczną analizować konkretne przykłady treści z internetu, warto zadbać o zrozumienie podstawowych pojęć, które pomagają wyjaśnić, dlaczego fake newsy w ogóle do nas trafiają.
- Algorytm – to zestaw zasad, według których platformy internetowe decydują, jakie treści wyświetlić użytkownikowi. Uczniowie często nie mają świadomości, że to, co widzą w mediach społecznościowych, nie jest przypadkowe, lecz dopasowane do ich wcześniejszych aktywności, polubień i wyszukiwań.
- Bańka informacyjna – to sytuacja, w której użytkownik otrzymuje głównie treści zgodne z jego zainteresowaniami i poglądami. W efekcie ma ograniczony kontakt z innymi punktami widzenia i może mieć wrażenie, że „wszyscy myślą tak samo”.
- Fake news – to nieprawdziwa lub zmanipulowana informacja, która wygląda jak rzetelna wiadomość. Jej celem może być wywołanie emocji, zyskanie popularności, a czasem także celowe wprowadzenie odbiorców w błąd.
Wprowadzenie tych pojęć pomaga uczniom zrozumieć, że problem fake newsów nie dotyczy wyłącznie pojedynczych artykułów, ale jest powiązany z mechanizmami działania całego internetu.
Jak pracować z uczniami nad rozpoznawaniem fake newsów?
Skuteczne działania profilaktyczne powinny łączyć teorię z praktyką. Warto:
- analizować przykładowe nagłówki i zdjęcia,
- porównywać różne źródła informacji,
- uczyć zadawania pytań: „kto to napisał?”, „po co?”, „czy są inne źródła?”,
- rozmawiać o emocjach, które wywołują sensacyjne treści.
Dobrze sprawdzają się także ćwiczenia zespołowe, dyskusje oraz krótkie zadania problemowe, które pokazują, jak łatwo dać się zmanipulować atrakcyjnej formie przekazu.
Gotowe materiały jako wsparcie dla nauczycieli, wychowawców, pedagogów i psychologów
W codziennej pracy szkolnej nauczyciele często nie mają czasu na tworzenie własnych materiałów do zajęć profilaktycznych – coś o tym wiem 😉. Szukając gotowych i sprawdzonych materiałów do przeprowadzenia zajęć nt. fake newsów zachęcam do skorzystania z pakietów profilaktycznych FAKE NEWSY. Materiały zawierają prezentację multimedialną (z możliwością edycji i dostosowania jej do swoich potrzeb), karty pracy i ćwiczenia dopasowane do wieku uczniów, przykładowy scenariusz zajęć oraz materiał informacyjny opisujące zagadnienia związane z fake newsami.
Materiały mogą być wykorzystane zarówno podczas obchodów Dnia Bezpiecznego Internetu, jak i w ramach godzin wychowawczych, zajęć profilaktycznych z pedagogiem czy innych lekcji, np. w ramach edukacji medialnej.
Profilaktyka dziś – bezpieczeństwo jutro
Nie mamy wpływu na to, ile informacji dociera do dzieci z internetu, ale mamy realny wpływ na to, jak młodzi ludzie będą je interpretować. Uczenie krytycznego myślenia, rozumienia mechanizmów działania sieci i świadomego odbioru treści to jedna z najważniejszych inwestycji w bezpieczeństwo cyfrowe młodych ludzi.
Dzień Bezpiecznego Internetu może być dobrym początkiem, ale prawdziwa zmiana zaczyna się wtedy, gdy temat fake newsów staje się stałym elementem pracy wychowawczej i profilaktycznej w szkole.
