Co możemy zrobić jako dorośli, gdy dziecko nie chce chodzić do szkoły? – cz. 2

Jak wspierać i realnie pomóc – zamiast zmuszać

W poprzednim artykule (tutaj >) pisałam o tym, że niechęć dziecka do szkoły rzadko jest lenistwem. Znacznie częściej to komunikat o trudnościach – emocjonalnych, relacyjnych lub edukacyjnych. Naturalnym pytaniem dorosłych jest więc: „Co możemy zrobić?”. I choć nie ma jednego uniwersalnego rozwiązania, jest wiele działań, które realnie obniżają opór dziecka i pomagają mu stopniowo zmieniać stosunek do szkoły.

Co ważne – w swojej pracy diagnostycznej i terapeutycznej wielokrotnie obserwuję, że już sama zmiana podejścia dorosłych potrafi przynieść dziecku ogromną ulgę.

Jakie konkretne działania możemy podjąć jako dorośli?

Zacząć od wysłuchania, nie od przekonywania

Pierwszym odruchem dorosłych jest często motywowanie:

„Musisz chodzić do szkoły”.
„Każdy tak ma”.
„Przejdzie ci”.

Tymczasem dziecko, które słyszy takie komunikaty, czuje się niezrozumiane. W gabinecie wyraźnie widzę różnicę – dzieci otwierają się dopiero wtedy, gdy wiedzą, że nikt nie będzie ich oceniał ani natychmiast naprawiał sytuacji.

Pomocne mogą być pytania:

„Co jest dla ciebie najtrudniejsze w szkole?”
„Kiedy jest najgorzej?”
„Czego się najbardziej obawiasz?”

Czasem to pierwsza sytuacja, w której dziecko może o tym opowiedzieć wprost.

Nazwać trudność (bo nazwanie obniża napięcie)

Dzieci bardzo często funkcjonują w poczuciu, że „coś jest ze mną nie tak”, ale nie potrafią tego zrozumieć. Rolą dorosłego jest pomóc im to uporządkować:

„Czyli najbardziej stresują cię odpowiedzi ustne?”
„Widzę, że przerwy są dla ciebie trudniejsze niż lekcje”.
„Pisanie sprawia ci dużo wysiłku”.

Nazwanie doświadczenia porządkuje emocje, zmniejsza poczucie osamotnienia oraz daje dziecku poczucie bycia widzianym.

Szukać przyczyny, nie zwalczać objawu

Niechęć do szkoły jest objawem – nie problemem samym w sobie. Dlatego kluczowe pytanie brzmi nie: „Jak zmusić dziecko do chodzenia do szkoły?”, ale: „Co sprawia, że chodzenie do niej jest tak trudne?”.

W praktyce oznacza to potrzebę przyjrzenia się:

relacjom w klasie,
trudnościom edukacyjnym,
przeciążeniu,
zdrowiu psychicznemu,
sytuacji rodzinnej.

Dopiero praca na poziomie przyczyny przynosi trwałą zmianę.

Wzmacniać poczucie kompetencji

Dziecko, które doświadcza sukcesu, inaczej patrzy na szkołę. Dlatego w terapii pedagogicznej ogromny nacisk kładzie się na:

pracę na mocnych stronach,
stopniowanie trudności,
pokazywanie postępu,
budowanie sprawstwa.

Czasem drobne zmiany robią ogromną różnicę, np. krótsze zadania pisemne, więcej czasu, alternatywne formy odpowiedzi itp. Gdy dziecko zaczyna czuć: „Umiem”, opór wyraźnie maleje.

Zadbać o relacje rówieśnicze

Jeśli największą trudnością są przerwy, sama poprawa wyników edukacyjnych nie wystarczy. Warto wtedy:

wspierać budowanie choć jednej relacji,
angażować dziecko w pracę w parach,
korzystać z pomocy pedagoga szkolnego,
organizować sytuacje współpracy zamiast rywalizacji.

Jedna bezpieczna osoba w klasie potrafi diametralnie zmienić stosunek dziecka do szkoły.

Współpracować ze szkołą (nie przeciwko sobie)

Rodzice często zostają sami z problemem, a szkoła widzi tylko fragment funkcjonowania dziecka. Tymczasem największą skuteczność daje współpraca m.in.:

rozmowa z wychowawcą,
konsultacja z pedagogiem/psychologiem szkolnym,
ustalenie wspólnych strategii,
dostosowanie wymagań edukacyjnych do potrzeb i możliwości dziecka.

W swojej praktyce wielokrotnie widzę, że gdy dorośli „grają do jednej bramki”, napięcie dziecka wyraźnie spada.

Obniżać presję, zanim wzrośnie opór

Niektóre dzieci funkcjonują na granicy przeciążenia. Warto wtedy przyjrzeć się:

liczbie zajęć dodatkowych,
czasowi na odpoczynek,
ilości nauki w domu,
wieczornej regeneracji.

Przemęczone dziecko nie odzyska motywacji – najpierw potrzebuje zasobów.

W razie potrzeby – sięgnąć po specjalistyczne wsparcie

Są sytuacje, w których niechęć do szkoły jest sygnałem głębszych trudności. Warto rozważyć diagnozę, gdy pojawiają się:

silne objawy lękowe,
dolegliwości somatyczne przed szkołą,
długotrwały spadek nastroju,
duże trudności edukacyjne.

Diagnoza pedagogiczna czy psychologiczna często przynosi dziecku ulgę – pozwala zrozumieć, z czego wynikają jego trudności i jak można je wspierać.

Małe kroki, duża zmiana

Warto pamiętać, że zmiana stosunku dziecka do szkoły rzadko dzieje się nagle. To proces oparty na poczuciu bezpieczeństwa, byciu wysłuchanym, realnym wsparciu i doświadczaniu sukcesów.

W swojej pracy często obserwuję, że dzieci, które początkowo mówiły: „Nienawidzę szkoły”, po czasie zaczynają mówić: „Nie lubię, ale jest już trochę łatwiej”. I to jest ogromny krok.

Pomoc dziecku, które nie chce chodzić do szkoły, nie polega na zwiększaniu kontroli, ale na zwiększaniu zrozumienia. Najważniejsze obszary wsparcia to: