Artykuł zawiera lokowanie marki własnej.
Ocena funkcjonalna, ocena funkcjonowania ucznia, SzOF, KSzOF, ICF, opinia o funkcjonowaniu ucznia… Wraz ze zmianami obowiązującymi od 1 września 2026 r. pojęcia te coraz częściej pojawiają się w szkolnej rzeczywistości. Ich podobne brzmienie nie ułatwia jednak odpowiedzi na podstawowe pytanie: co właściwie oznaczają dla szkoły, nauczycieli i specjalistów?
Warto więc uporządkować najważniejsze pojęcia i sprawdzić, co szkoła powinna wiedzieć o ocenie funkcjonalnej i opinii o funkcjonowaniu ucznia.
Zacznijmy od uporządkowania pojęć
Choć określenia te bywają stosowane zamiennie, nie oznaczają dokładnie tego samego.
Ocena funkcjonalna to szersze podejście do rozpoznawania funkcjonowania ucznia. Nie koncentruje się wyłącznie na diagnozie czy nazwaniu trudności, ale pozwala spojrzeć na to, jak uczeń funkcjonuje w codziennych sytuacjach, jakie ma zasoby, czego potrzebuje oraz jakie czynniki w jego otoczeniu ułatwiają lub utrudniają mu naukę i uczestnictwo w życiu szkoły.
Ocena funkcjonowania dziecka lub ucznia to natomiast pojęcie występujące w aktualnych przepisach dotyczących orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych. Przed wydaniem orzeczenia lub opinii zespół orzekający przeprowadza ocenę funkcjonowania dziecka lub ucznia, aby rozpoznać mechanizmy jego funkcjonowania.
Opinia o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia to dokument przygotowywany przez szkołę na potrzeby postępowania prowadzonego przez zespół orzekający publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej. Zawiera informacje dotyczące m.in. funkcjonowania ucznia, jego trudności, mocnych stron i uzdolnień, udzielanego dotychczas wsparcia i jego efektów oraz wniosków do dalszej pracy.
SzOF, czyli Szkolna Ocena Funkcjonowania, odnosi się do rozpoznawania funkcjonowania ucznia w środowisku szkolnym. Pozwala zebrać informacje o jego trudnościach i zasobach, określić potrzeby oraz zaplanować adekwatne działania wspierające.
KSzOF, czyli Kwestionariusz Szkolnej Oceny Funkcjonalnej, jest z kolei narzędziem, które może wspierać ten proces. Nie należy więc utożsamiać KSzOF z całą oceną funkcjonalną.
Opinia o funkcjonowaniu ucznia – co zmieniło się od 1 września 2026 r.?
Jedną z ważniejszych zmian dla szkół jest nowe uregulowanie zakresu opinii o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji z 2 marca 2026 r. przewodniczący zespołu orzekającego działającego w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej może zwrócić się do dyrektora szkoły o wydanie takiej opinii. Szkoła ma na jej przygotowanie 10 dni od dnia otrzymania wniosku.
Opinia nie powinna być jedynie ogólną charakterystyką ucznia. Opinia uwzględnia wyniki obserwacji i działań diagnostycznych prowadzonych w szkole, a jej zakres obejmuje m.in. informacje dotyczące funkcjonowania ucznia, jego trudności, mocnych stron i uzdolnień, dotychczas podejmowanych działań i efektów udzielanego wsparcia oraz wnioski do dalszej pracy.
Co istotne, informacje o funkcjonowaniu ucznia odnoszą się również do jego aktywności i uczestnictwa zgodnie z domenami klasyfikacji ICF.
To właśnie dlatego znajomość podejścia funkcjonalnego staje się tak istotna również w codziennej pracy szkoły.
ICF – czyli patrzymy szerzej niż na trudność ucznia
ICF to Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia opracowana przez Światową Organizację Zdrowia (WHO).
W podejściu opartym na ICF nie chodzi wyłącznie o odpowiedź na pytanie: „Jaką trudność ma uczeń?”. Znacznie ważniejsze staje się zrozumienie: „Jak ta trudność wpływa na jego codzienne funkcjonowanie i czego potrzebuje, aby móc skuteczniej uczestniczyć w życiu szkoły?”.
W ocenie funkcjonalnej uwzględnia się m.in.:
- funkcje i struktury ciała,
- aktywność – czyli wykonywanie określonych zadań i czynności,
- uczestnictwo – zaangażowanie w sytuacje życia codziennego,
- czynniki środowiskowe, które mogą pełnić rolę barier lub ułatwień,
- czynniki osobowe, związane z indywidualnym kontekstem funkcjonowania danej osoby.
W przypadku opinii przygotowywanej przez szkołę przepisy wskazują konkretne domeny aktywności i uczestnictwa odpowiednie dla wieku i etapu rozwojowego ucznia. Oznacza to odejście od samego wyliczania deficytów na rzecz bardziej całościowego opisu tego, jak uczeń rzeczywiście radzi sobie w różnych sytuacjach szkolnych.
Czym jest SzOF?
Szkolna Ocena Funkcjonowania (SzOF) pomaga przyjrzeć się uczniowi właśnie z tej szerszej perspektywy.
Punktem wyjścia jest obserwacja funkcjonowania ucznia w naturalnych sytuacjach szkolnych. Następnie zebrane informacje są wspólnie analizowane, określane są najważniejsze potrzeby ucznia, planowane jest wsparcie, a jego efekty są monitorowane i poddawane ewaluacji.
Nie chodzi więc o jednorazowe „ocenienie” ucznia. Istotą jest proces:
- obserwacja,
- rozpoznanie potrzeb i zasobów,
- zaplanowanie wsparcia,
- monitorowanie,
- ocena efektów.
Dzięki temu szkoła może nie tylko zauważyć, że uczeń doświadcza trudności, ale przede wszystkim zastanowić się, co można zrobić, aby ułatwić mu funkcjonowanie i uczenie się.
A gdzie w tym wszystkim znajduje się KSzOF?
Kwestionariusz Szkolnej Oceny Funkcjonalnej (KSzOF) jest narzędziem przeznaczonym dla nauczycieli i specjalistów pracujących w szkołach, wspierającym ocenę funkcjonowania dzieci i młodzieży w wieku 7–19 lat w sytuacjach edukacyjnych i społecznych.
Ma charakter przesiewowy. Pomaga zidentyfikować obszary aktywności i uczestnictwa, w których uczeń funkcjonuje optymalnie, oraz te, w których może potrzebować dodatkowego wsparcia.
Ważne jest jednak jedno: KSzOF nie jest równoznaczny z całą oceną funkcjonalną i nie jest jedynym narzędziem, z którego można korzystać. Portal Wsparcia Edukacyjno-Specjalistycznego wprost wskazuje możliwość wykorzystywania również innych narzędzi obserwacji funkcjonalnej.
Wyniki KSzOF mają charakter pomocniczy i nie powinny być traktowane jako samodzielna, rozstrzygająca podstawa decyzji dotyczących wsparcia ucznia.
Co to wszystko oznacza dla szkoły?
Zmiany obowiązujące od roku szkolnego 2026/2027 pokazują wyraźny kierunek: od samego nazywania trudności w stronę rozumienia funkcjonowania ucznia.
Dla nauczycieli i specjalistów oznacza to większe znaczenie uważnej obserwacji, współpracy osób pracujących z uczniem, rozpoznawania zarówno trudności, jak i zasobów oraz analizowania wpływu środowiska szkolnego na jego funkcjonowanie.
Nie wystarczy więc napisać: „uczeń ma trudności z koncentracją”. Warto zastanowić się również: w jakich sytuacjach trudność się pojawia, jak wpływa na aktywność i uczestnictwo ucznia, co ją nasila, co ułatwia funkcjonowanie i jakiego wsparcia uczeń rzeczywiście potrzebuje.
I właśnie na tym polega najważniejsza zmiana perspektywy.
Chcesz uporządkować temat krok po kroku?
Ocena funkcjonalna, ICF, SzOF, KSzOF oraz nowe zasady przygotowywania opinii o funkcjonowaniu ucznia to zagadnienia, które warto rozumieć jako elementy jednej całości, a nie kolejne niezależne pojęcia.
Dlatego powstał materiał „Ocena funkcjonalna i opinia o funkcjonowaniu ucznia w pigułce” – 100 slajdów uporządkowanej wiedzy przygotowanej przede wszystkim z perspektywy szkoły.
W materiale znajdziesz m.in. szczegółowe omówienie aktualnych przepisów, modelu ICF i jego domen, SzOF i KSzOF, poziomów wsparcia, praktycznych przykładów obserwacji oraz zasad przygotowywania opinii o funkcjonowaniu ucznia.
Materiał „Ocena funkcjonalna i opinia o funkcjonowaniu ucznia w pigułce” dostępny jest tutaj >
Podstawa prawna i wybrane źródła:
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz.U. z 2026 r. poz. 428).
- International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF), World Health Organization.
- Narzędzia przesiewowe dla nauczycieli i specjalistów – KSzOF, Portal Wsparcia Edukacyjno-Specjalistycznego.
- Szkolna ocena funkcjonowania – materiały do pobrania, Ośrodek Rozwoju Edukacji, 2026.
