Co to jest dysleksja?

Wiedza w pigułce na temat specyficznych trudności w uczeniu się + prezentacja do pobrania


W artykule uzyskasz odpowiedzi na następujące pytania:

  • co to jest dysleksja,
  • jakie są przyczyny dysleksji,
  • co to zaburzenia wtórne w dysleksji,
  • jakie są koncepcje występowania dysleksji,
  • jakie są symptomy dysleksji, w zależności od etapu rozwoju,
  • jak wygląda terapia dysleksji.


Dysleksja dla wielu osób pozostaje nadal pojęciem niezrozumiałym, a trudności dzieci z dysleksją wymysłem rodzica lub lenistwem ucznia. Do tej pory spotykam się z takimi oto stwierdzeniami dotyczącymi dzieci z dysleksją: „bo jemu się nie chce”, „załatwiła sobie papier”, „leń i nieuk z niego, a nie żaden dyslektyk”. Osobiście jest to dla mnie bardzo przykre, dlatego cieszę się, że osób, które nie mają pojęcia na temat trudności, z jakimi muszą radzić sobie osoby z dysleksją jest coraz mniej, a świadomość społeczeństwa w tym zakresie, z roku na rok wzrasta. Europejski Dzień Świadomości Dysleksji #dyslexiaday, który w tym roku obchodzimy 7 października pod hasłem „Jesteśmy różni – jesteśmy razem” to doskonała okazja dla wszystkich, aby zgłębić wiedzę w zakresie dysleksji, bo dyslektyków wśród nas nie brakuje. Zapraszam Was na obszerny artykuł, który w minimalnym zakresie i telegraficznym skrócie przybliża tematykę dysleksji, jednak wiedza, którą uzyskacie jest wystarczająca na dobry początek 😊 Dodatkowo przygotowałam prezentację do pobrania, którą możecie wykorzystać podczas swoich zajęć z uczniami lub, jeśli taka forma bardziej Wam odpowiada, zapoznać się z tematyką specyficznych trudności w uczeniu się.


Prezentacja do pobrania:


Co to jest dysleksja?


Dysleksja według definicji Polskiego Towarzystwa Dysleksji są to specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym. Spowodowane są zaburzeniami niektórych funkcji poznawczych, motorycznych i ich integracji, uwarunkowanymi nieprawidłowym funkcjonowaniem układu nerwowego.


Dzieci ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się nie mogą nauczyć się czytać, pisać lub liczyć od początku trwania nauki. Trudności te występują u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym oraz dobrych warunkach szkolnych i środowiskowych.


Specyficznych trudności w uczeniu się nie można stwierdzić u dzieci:

  • z inteligencją niższą niż przeciętna
  • z niepełnosprawnością intelektualną
  • z niedosłuchem i niedowidzeniem
  • z chorobami neurologicznymi, np. epilepsją, dziecięcym porażeniem mózgowym
  • po urazach głowy lub zapaleniu opon mózgowych
  • zaniedbań środowiskowych

Pamiętajmy także, że dzieci mające niską motywację do nauki i wynikające z niej trudności szkolne, w tym problemy z nauką czytania i pisania, nie można określić symptomem dysleksji.


Specyficzne trudności w uczeniu się to zespół zaburzeń, na które składają się:

  • DYSLEKSJA – specyficzne trudności w czytaniu, a więc niemożność opanowania umiejętności czytania.
  • DYSORTOGRAFIA – specyficzne trudności z opanowaniem poprawnej pisowni objawiające się popełnianiem błędów ortograficznych, mimo dobrej znajomości zasad.
  • DYSGRAFIA – niski poziom graficzny pisma, pismo bywa zupełnie nieczytelne.
  • DYSKALKULIA – trudności w rozwiązywaniu zadań matematycznych (nawet proste zadania sprawiają problem, w tym dodawanie czy mnożenie).

Jakie są przyczyny dysleksji?


Dysleksja NIE WYNIKA z patologii środowiskowej, zaniedbań dydaktycznych, uszkodzeń mózgu, chorób neurologicznych, całościowych zaburzeń rozwoju, niepełnosprawności intelektualnej, defektów sensorycznych (wzroku, słuchu).

Jej PRZYCZYNAMI są różnego rodzaju nieprawidłowości w zakresie tempa, rytmu i dynamiki rozwoju poszczególnych elementarnych funkcji poznawczych, stanowiących podstawę procesu nauki czytania i pisania.


Nieprawidłowościami tymi mogą być:

  • błędne ukształtowanie się i niewłaściwe działanie pewnych funkcji;
  • nieharmonijny rozwój psychomotoryczny (poszczególne funkcje rozwijają się prawidłowo lub ponadprzeciętnie, a pozostałe z opóźnieniem);
  • zaburzenia procesu integracji czyli współpracy prawidłowo rozwiniętych i działających funkcji.

Zaburzenia w dysleksji mogą dotyczyć:

  • funkcji percepcyjno-motorycznych (spostrzegania wzrokowego, słuchowego, motoryki) i ich współdziałania (integracji percepcyjno-motorycznej),
  • funkcji językowych,
  • pamięci (wzrokowej, słuchowej, ruchowej),
  • lateralizacji,
  • orientacji w schemacie ciała i przestrzeni.

Co to zaburzenia wtórne w dysleksji?


Kiedy trudności w czytaniu i pisaniu trwają długo i nasilają się, na podstawowe zaburzenia nawarstwiają się wtórne zaburzenia. Są to zaburzenia:

  • emocjonalne (np. reakcje nerwicowe)
  • motywacyjne (np. zniechęcenie, utrata wiary w swoje możliwości, brak motywacji do nauki)

Zaburzenia wtórne wpływają negatywnie na procesy poznawcze (uwaga, pamięć, percepcja) i powodują dalsze niepowodzenia szkolne.


Jakie są koncepcje występowania dysleksji – etiologia dysleksji.


  • KONCEPCJA GENETYCZNA – nieprawidłowości wiążą się z dziedziczeniem zmian w obrębie układu nerwowego. Świadczyć o tym może fakt, że znane są przypadki licznego występowania dysleksji w tej samej rodzinie.
  • KONCEPCJA NEUROFIZJOLOGICZNA – przyczyn dysleksji należy upatrywać w nieukształtowanej dominacji jednej półkuli mózgowej lub w niedorozwoju struktur niektórych obszarów kory mózgowej.
  • KONCEPCJA ORGANICZNA – za dysleksję odpowiadają mikrouszkodzenia mózgu i układu nerwowego powstałe w okresie płodowym, okołoporodowym lub bardzo wczesnym dzieciństwie.
  • KONCEPCJA HORMONALNA – traktuje dysleksję jako skutek nadprodukcji hormonu męskiego (testosteronu) w okresie prenatalnym. Potwierdzać to może fakt, że syndrom ten częściej dotyczy chłopców, niż dziewcząt.

Obecnie mówimy o POLIETIOLOGII DYSLEKSJI, ponieważ uwarunkowania zaburzeń w dysleksji  są wielorakie (polietiologia). Wskazuje się na dziedziczność, zmiany anatomiczne i zaburzenia fizjologiczne układu nerwowego (w okresie ciąży i porodu o nieprawidłowym przebiegu). Zaniedbanie środowiskowe oraz brak szybkiej interwencji pogłębia zaburzenia i trudności dziecka.


Jakie są typy i rodzaje dysleksji?


Biorąc pod uwagę etiologię zaburzenia:

  • DYSLEKSJA ROZWOJOWA – związana z zakłóceniami w procesie rozwoju dziecka. 
  • DYSLEKSJA NABYTA – powstaje nagle, niezależnie od procesów rozwojowych, najczęściej w wyniku uszkodzenia mózgu.

Biorąc pod uwagę zaburzone funkcje:

  • DYSLEKSJI TYPU WZROKOWEGO – jest konsekwencją zaburzeń percepcji wzrokowej, pamięci wzrokowej, koordynacji wzrokowo – ruchowej.
  • DYSLEKSJI TYPU SŁUCHOWEGO – wynika z zaburzeń percepcji słuchowej, pamięci słuchowej, funkcji językowych.
  • DYSLEKSJA INTEGRACYJNA – spowodowana niewłaściwą współpracą prawidłowo rozwiniętych funkcji percepcyjno-motorycznych.

Biorąc pod uwagę aktywność mózgu:

  • DYSLEKSJA LINGWISTYCZNA – występuje, gdy u dziecka uczącego się czytać dominuje aktywność lewej półkuli mózgowej, co powinno mieć miejsce w okresie późniejszym, kiedy umiejętność czytania jest już opanowana.
  • DYSLEKSJA PERCEPCYJNA – diagnozowana jest, kiedy u dziecka, które opanowało umiejętność czytania, dominuje aktywność prawej półkuli mózgowej, odpowiednia podczas wcześniejszej fazy rozwojowej – nabywania umiejętności czytania.

Kiedy można postawić diagnozę dysleksji?


  • Dysleksja jest diagnozowana dopiero na drugim etapie edukacji (kl. IV-VI).
  • Wcześniej mówimy o ryzyku dysleksji czyli zwiększonym prawdopodobieństwie, że zaburzenie to rozwinie się u dziecka w przyszłości.
  • Pamiętajmy jednak, że ryzyko dysleksji nie oznacza, że dziecko na pewno będzie dyslektykiem.
  • Każde dziecko rozwija się we własnym tempie.
  • Na drodze edukacji spotyka różne trudności, które musi przezwyciężyć.
  • Normalne trudności trwają krótko i znikają pod wpływem wzmożonego treningu w czytaniu i pisaniu.
  • Symptomy ryzyka dysleksji są uporczywe i nasilają się zamiast ustępować.

Jakie są symptomy dysleksji, w zależności od etapu rozwoju?


  • Niektóre symptomy dysleksji można zauważyć już w wieku niemowlęcym.
  • W zależności od wieku, etapu kształcenia pewne objawy stają się bardziej wyraziste, część z nich zanika.
  • Funkcjonowanie dziecka zależne jest od głębokości deficytów percepcyjno-motorycznych

OKRES OKOŁOPORODOWY

  • nieprawidłowa ciąża
  • nieprawidłowy przebieg porodu

OKRES NIEMOWLĘCY

  • brak raczkowania
  • obniżone spoczynkowe napięcie mięśni
  • opóźniony rozwój mowy
  • opóźniony rozwój ruchowy
  • nadmierna ostrożność

WIEK PRZEDSZKOLNY

  • mała sprawność i koordynacja ruchów podczas zabaw ruchowych, samoobsługi, rysowania i pisania (brzydkie pismo)
  • trudności w czytaniu pomimo dobrej inteligencji oraz braku zaniedbania środowiskowego i dydaktycznego
  • trudności z opanowaniem poprawnej pisowni: pismo zwierciadlane, mylenie liter podobnych pod względem kształtu (p-b-d-g), liter odpowiadających głoskom zbliżonym fonetycznie, opuszczanie liter
  • oburęczność
  • opóźniony rozwój mowy
  • mylenie prawej i lewej ręki
  • wadliwa wymowa, trudności z wypowiadaniem złożonych słów, błędy gramatyczne
  • trudności z różnicowaniem głosek podobnych oraz z wydzieleniem sylab, głosek ze słów i ich syntezą
  • trudności z wykonywaniem układanek i odtwarzaniem wzorów graficznych

WIEK WCZESNOSZKOLNY

  • kłopoty z dzieleniem na sylaby i rozróżnianiem głosek w wyrazach
  • problemy z poprawnym wymawianiem wielosylabowych słów
  • mała precyzja ruchów dłoni, nieumiejętność wiązania kokardki, cięcia nożyczkami po śladzie
  • nieprawidłowy uchwyt kredki lub narzędzia pisarskiego
  • nieprawidłowy kierunek kreślenia linii i liter
  • problem z rysowaniem i odtwarzaniem szlaczków
  • mylenie liter kształtopodobnych (m-n-u, p-b-d-g, l-ł-t)
  • słaba orientacja w przestrzeni (nad, pod, za, obok) i w czasie (pory dnia)
  • słabe zapamiętywanie liter, cyfr i kształtów geometrycznych
  • ubogie słownictwo
  • liczne błędy gramatyczne
  • kłopoty z uczeniem się sekwencji (wierszyki, dni tygodnia, miesiące)
  • niskie różnicowanie głosek podobnie brzmiących (z-s, g-k, p-b, t-d)
  • nieestetyczne próby pisania
  • niska sprawność ręki piszącej
  • brak ustalonej stronności ciała i dominującej ręki
  • kłopot z opanowaniem zegara
  • niska koordynacja ruchowa
  • problem z nauczeniem się jazdy na rowerze i łapaniem piłki

WIEK 9-12 LAT

  • trudności z płynnym czytaniem
  • trudności z rozumieniem czytanych treści
  • wolne tempo dekodowania wyrazów
  • mylenie liter w wyrazach
  • nieortograficzny zapis wyrazów
  • mylenie znaków i cyfr w matematyce
  • kłopoty z podstawianiem do wzoru
  • trudności w nauce geometrii i poruszaniu się na mapie
  • problem z nauczeniem się tabliczki mnożenia
  • zapominanie bieżącej daty i dnia tygodnia
  • mała organizacja własna („roztrzepanie”)
  • zapominanie o zadaniach domowych, klasówkach i sprawdzianach
  • niska umiejętność wypowiadania się na piśmie (np. lakoniczne wypracowania)
  • mylenie lewej i prawej strony
  • mała orientacja na zegarze
  • kłopoty z powiedzeniami i przysłowiami
  • nieestetyczny zapis w zeszytach
  • niska samoocena z powodu słabych osiągnięć w szkole

MŁODZIEŻ (od 12 lat)

  • wolne tempo czytania i nadal brak płynności
  • nieprawidłowe odczytywanie słów lub całych informacji
  • dalsze trudności w poprawnym zapisie słów
  • nieestetyczne pismo, czasami zupełnie nieczytelne
  • kłopoty z planowaniem, organizacją i układaniem w sekwencje
  • nieumiejętność streszczania tekstu i selekcji informacji
  • zwięzłe wypowiedzi pisemne (krótkie, nierozwinięte wypracowania, czasem nie na temat)
  • trudności z robieniem notatek i przepisywaniem z tablicy
  • unikanie zadań związanych z czytaniem i pisaniem
  • słaba pamięć, wolne zapamiętywanie nowych treści
  • mylenie niektórych liter lub wyrazów
  • kłopot z szybkim nazywaniem przedmiotów lub przypominaniem sobie informacji
  • mylenie znaków i symboli (matematyka, fizyka, chemia)
  • słaba orientacja na mapie i w przestrzeni
  • niska samoocena z powodu powolnych postępów

Osoba ze zdiagnozowaną dysleksją może mieć także trudności z:

  • układaniem puzzli,
  • budowaniem z klocków,
  • orientacją w terenie,
  • odczytywaniem mapy, numerów i symboli autobusów, numerów dróg,
  • interpretowaniem tabel, diagramów, wykresów,
  • rozpoznawaniem symboli graficznych (znaki drogowe, piktogramy),
  • prowadzeniem samochodu,
  • zapisem i odczytem nut oraz symboli miar i wag,
  • wybieraniem numeru telefonu,
  • wykonywaniem obliczeń na kalkulatorze.

Jak wygląda terapia dysleksji?


  • Dysleksja nie ustępuje z wiekiem, jest obecna przez całe życie.
  • Nie można wyeliminować dysleksji, ale poprzez odpowiednią terapię możliwe jest znaczne ograniczenie zakresu trudności.

WAŻNE!

Terapia dysleksji odbywa się w ramach specjalistycznych zajęć korekcyjno-kompensacyjnych lub terapii pedagogicznej, uzupełnianych pracą własną ucznia w domu, według zaleceń terapeuty.


ZAJĘCIA KOREKCYJNO-KOMPENSACYJNE / TERAPIA PEDAGOGICZNA 

Istotą prowadzonych zajęć jest:

  • KOREKCJA – czyli usprawniania zaburzonych funkcji poznawczych i ruchowych dziecka oraz ich współdziałania.
  • KOMPENSACJA – usprawniania funkcji dobrze rozwijających się celem wspomagania tych słabiej funkcjonujących lub częściowego ich zastępowania.

Pamiętajmy, że zajęcia korekcyjno-kompensacyjne nie są zajęciami dydaktyczno-wyrównawczymi!

Więcej informacji na temat zajęć korekcyjno-kompensacyjnych znajdziecie tutaj >>>


CEL TERAPII PEDAGOGICZNEJ – stymulowanie ogólnego rozwoju ucznia i usprawnianie funkcji ważnych w procesie uczenia się czytania i pisania: 

  • wzrokowo-przestrzennych – skupiania uwagi wzrokowej, spostrzegania i pamięci wzrokowej, spostrzegania przestrzeni,
  • słuchowo-językowych – skupiania uwagi słuchowej, spostrzegania i pamięci słuchowej, dźwięków mowy oraz funkcji językowych,
  • motorycznych – sprawności manualnej i ogólnego rozwoju ruchowego dziecka,
  • współdziałania ze sobą funkcji – koordynacji funkcji wzrokowo-ruchowej oraz wzrokowo-słuchowej podczas pisania.

NAJWAŻNIEJSZE ELEMENTY PRACY TERAPEUTYCZNEJ:

  • ODDZIAŁYWANIA PEDAGOGICZNE – celem jest umożliwienie dziecku opanowania umiejętności czytania i pisania oraz kontynuowania nauki szkolnej (usprawnianie zaburzonych funkcji, ćwiczenie sprawności czytania i pisania).
  • ODDZIAŁYWANIA PSYCHOTERAPEUTYCZNE – to pomaganie dziecku w zrozumieniu problemu dysleksji, motywowanie do pracy nad przezwyciężaniem zaburzeń, eliminowanie stresu wynikającego z doświadczanych trudności, zapobieganie wtórnym zaburzeniom, praca nad emocjami i motywacją do nauki, wzmacnianie wiary w siebie i swoje możliwości.

Wiele przydatnych informacji dotyczących metod pracy dziecka z ryzyka dysleksji znajdziecie w materiałach udostępnionych przez Ośrodek Rozwoju Edukacji – tutaj >>>


Artykuł został napisany w oparciu o następujące źródła:

  • Bogdanowicz M., Borkowska A., Model rozpoznawania specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu.
  • Bogdanowicz M. Adryjanek A., Uczeń z dysleksją w szkole, Gdynia 2005.
  • Bogdanowicz M., Ryzyko dysleksji dysortografii i dysgrafii, Gdańsk 2012.
  • Bogdanowicz M., O dysleksji czyli specyficznych trudnościach w czytaniu i pisaniu, Lublin 1995.
  • Bogdanowicz M., Ryzyko dysleksji problem i diagnozowanie, Gdańsk 2002.
  • Dysleksja rozwojowa. Fakt i tajemnica w diagnostyce psychologiczno-pedagogicznej, pod red. M. B. Pecyny, Opole 2011.
  • Krasowicz – Kupis G., Język, czytanie i dysleksja, Lublin 2001. 
  • Przewodnik dla rodziców dzieci z dysleksją, Fundacja Społeczno Kulturalna EURO-IDEA.
  • Zakrzewska B., Trudności w czytaniu i pisaniu, Warszawa 1996.
  • Żołyńska-Głuszak T., Specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu, czyli dysleksja rozwojowa, Lublin 2005.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *